De cijfers
Jaarlijks overlijden naar schatting 3.000 mensen door blootstelling aan gevaarlijke stoffen op het werk. 1 op de 6 werknemers, ruim 1 miljoen Nederlanders, komt tijdens het werk met zulke stoffen in aanraking. Circa 80% van de sterfgevallen betreft mensen die inmiddels met pensioen zijn. Daardoor onderschatten werkgevers én werknemers de risico's nog te vaak.
Deze cijfers van het RIVM werden bevestigd door de minister van Werk en Participatie, in antwoord op Kamervragen van Tweede Kamerlid Van Ark (CDA). Die vragen volgden op een interview met Chemrade-CEO Daan Huizer bij WNL, in het programma Stand van Nederland: Generatie Next. Het item is terug te kijken op NPO Start.
Staat van gezond werk
Volgens het rapport Staat van Gezond Werk van de Nederlandse Arbeidsinspectie (2023) zijn er jaarlijks 4.000 voortijdige sterfgevallen door ongezond werk. Zo'n 9 mensen per dag overlijden voortijdig doordat ze op hun werk aan gevaarlijke stoffen zijn blootgesteld. Vooral kankerverwekkende stoffen en stoffen die tot aandoeningen van de luchtwegen leiden spelen hierbij een grote rol.
Naast voortijdige sterfte leiden ongezonde werkomstandigheden tot verlies van kwaliteit van leven. Per jaar gaan naar schatting 96.000 gezonde levensjaren verloren door blootstelling aan gevaarlijke stoffen. In totaal verklaren ongezonde werkzaamheden 4,6% van de totale ziektelast in de samenleving. Na roken en overgewicht is dit de belangrijkste oorzaak van het verlies van gezonde levensjaren. De maatschappelijke kosten worden geschat op 10 miljard euro per jaar.
Onzichtbaar en op lange termijn
De grote uitdaging is dat de gezondheidseffecten van gevaarlijke stoffen vaak onzichtbaar zijn en veel effecten pas op lange termijn optreden. Daardoor is er vaak onvoldoende aandacht voor. Ook wordt weinig ingezet op preventie, bijvoorbeeld door een periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO) aan te bieden.
Toezicht op veilig werken met gevaarlijke stoffen blijft daarom de komende jaren een speerpunt van de Nederlandse Arbeidsinspectie. Het rapport laat ook zien dat een gezonde werkomgeving leidt tot meer werkplezier, lager verzuim, betere inzetbaarheid en hogere productiviteit.
“Je kunt precies doen wat de wet vraagt, maar dat is voor ons niet genoeg. De gezondheid van onze mensen staat voorop.”
Jop ScholtensPSRA-manager, Wittenburg GroupBeroepsziekten voorkomen begint bij de werkvloer
Werkplekinstructiekaarten (WIK's) informeren werknemers op een eenvoudige, duidelijke en beknopte manier over het veilig gebruik van chemicaliën op de werkvloer. Ze zijn daarom van belang om langdurige beroepsziektes door onveilig gebruik van chemicaliën te voorkomen.
Maar het begint eerder: weten met welke stoffen je werkt, de blootstelling beoordelen en maatregelen nemen. Dat is het vierstappenplan. Extra aandacht vragen de kankerverwekkende, mutagene en reprotoxische stoffen.